شرق‏شناسی یا استشراق (orientalism) به‏عنوان دانش مهمی که به زبان، تاریخ، دین و... ملت‏های مشرق زمین می‏پردازد، دارای سابقه‏ای ممتد و طولانی است و تأثیر عمده‏ای بر سیر مطالعات و پژوهش‏های حوزه تمدن اسلامی داشته است. در این نوشته به بررسی سیر تاریخی اندیشه شرق‏شناسی پرداخته‏ایم تا مراحل شکل‏گیری و قوام آن بر ما روشن شود. هم‏چنین به‏نظر می‏رسد شناخت حاصل از آشنایی با این اندیشه می‏تواند در نحوه تعامل ما با مستشرقان موءثر افتد.

اندیشه ‏های کلامی در تاریخ نگاری مسلمانان قابل ردیابی و اثبات است. سه اثر تاریخی شیعه الارشاد شیخ طوسی، اعلام الوری طبرسی و کشف الغمه اربلی در این مقاله به شیوه مورد پژوهانه بررسی می شود و درآمیختگی گرایشات کلامی و روشهای تاریخ نگاری را نشان می دهند. نویسندگان این اثر در موارد متعددی آگاهانه یا ناآگاهانه اعتقادات کلامی و مذهبی خود را در کتب تاریخی یاده شده دخالت داده‏ اند.