به لحاظ نوع شبهه‏کنندگان، شبهه‏گران آن روز به دو دسته مسلمان و غیرمسلمان تقسیم می‏شوند. شبهه‏کنندگان مسلمان هم خودشان از دو گروه بزرگ شیعه و غیرشیعه بودند و فرقه‏های مختلفی مثل اهل حدیث، معتزله، واقفیه و نظایر آن را شامل می‏شدند. غیرمسلمانان هم به دو گروه اهل کتاب و غیراهل کتاب تقسیم می‏شدند.

به تعبیر دیگر، آن حضرت(ع) یک سری مناظره‏های درون دینی دارد و یک سری مناظره‏های برون دینی. بر همین اساس، در مواجهه با هرکدام از این فرقه‏ها و گروه‏های اعتقادی شبهه کننده شیوه‏ی مناسب و متناسب با همان فرقه و گروه را انتخاب می‏کرد.

آن حضرت(ع) به طور عموم در مناظره با مسلمانان با تکیه بر دو منبع قرآن و سنت پیامبر(ص) سخن می‏گفت، به آیات قرآن و احادیث و سیره پیغمبر(ص) تمسک می‏کرد و استدلال عقلی می‏آورد و به باورها و نصوص مورد قبول مخاطب استناد می‏کرد.

برای مثال در رجال کشی، صفحه 465، حدیث 883 نقل شده است یکی از رهبران واقفیه به امام(ع) اشکال کرد و حضور نداشتن آن حضرت(ع) را به هنگام تغسیل و تکفین و تدفین پدرشان امام کاظم(ع) نشانه‏ای بر امام نبودن آن حضرت(ع) گرفت. امام(ع) در جواب به تدفین امام حسین(ع) اشاره کردند و فرمودند: مگر به هنگام غسل امام حسین(ع)، امام سجاد(ع) در کوفه زندانی و اسیر ابن زیاد نبود؟ جواب داد: بله. ولی مخفیانه از زندان خارج شدند و خاکسپاری پدرشان را انجام دادند و برگشتند. حضرت(ع) فرمودند: آن خدایی که او را به این شکل آورد، آیا نمی‏توانست مرا هم از مدینه به بغداد بیاورد، درحالی که من نه اسیر بودم و نه زندانی؟

امام رضا(ع) در مواردی هم به سوء برداشت‏ها و خطاهای معرفتی آنها اشاره می‏کرد و با مشخص‏کردن خطاهای معرفتی اتفاق‏افتاده در استدلال‏های آنها، اشتباهاتشان را گوش‏زد می‏کرد. خصوصاً این خطاهای معرفتی را در برداشت‏های نادرستی که از آیات قرآن و روایات مرتکب شده بودند، نشان می‏داد.

آن حضرت(ع) در مناظره با اهل کتاب با رعایت انصاف و اصول اخلاقی مناظره، بدون مغالطه، به دور از تعصب و با تمسک به باورها و نصوص و گزاره‏های مورد قبول آنها گفتگو می‏کرد و به باورهای آنها توهین نمی‏کرد.

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید