منابع تاریخی رقم‏های متفاوتی را برای تعداد یاران امام حسین(ع) ذکر کرده‏اند که این رقم تا 112 نفر می‏رسد.[1]همین طور که در مورد تعداد یاران امام حسین(ع) در کربلا اختلاف است، درمورد تعداد شهدای کربلا هم اختلاف شده است،[2]اما شیخ مفید در الارشاد تعداد سرهای جداشده‏ی شهدای کربلا را (به جز سر امام حسین ع) 72 سر می‏داند که به دستور عمر بن سعد به کاخ ابن زیاد فرستاده شد.[3]   



[1]. سماوی، شیخ محمد بن طاهر، سلحشوران طف(ترجمه ابصارالعین)، ترجمه: عباس جلالی، قم: زائر، 1381ه.ش.، ص281.

[2]. سماوی، سلحشوران طف، ص21.

[3]. شیخ مفید، الارشاد فی معرفه حجج الله علی العباد، قم: کنگره جهانی شیخ مفید، چ1، 1413ه.ق.، ج2، ص113.

خیر. صلح امام حسن(ع) یک صلح تحمیلی بود نه غیر آن. شرایط سیاسی جامعه اسلامی به‏گونه‏ای بود که امام حسن(ع) انتخابی جز صلح نداشت و باید صلح می‏کرد چون موجودیت شیعه در معرض خطر قرار گرفته بود. این مطلب را در بیان شخص امام حسن(ع) می‏توان دید که می‏فرماید: «وَ لَوْ لَا مَا أَتَيْتُ لَمَا تُرِكَ مِنْ شِيعَتِنَا عَلَى وَجْهِ الْأَرْضِ أَحَدٌ إِلَّا قُتِل: اگر من چنین نمی کردم یک نفر از شیعیان ما روی زمین باقی نمی ‏ماند، مگر اینکه او را می‏کشتند.».‏[1]



[1]. شیخ صدوق، علل الشرائع، ج‏1، ص 211 ، باب، 159.

روایات مطلاق بودن امام اشکالات سندی و متنی متعددی دارند و اضافه بر آن، بیشترین بخش‏های آن مبهم بوده و نام راویان یا جزئیات عینی و واقعی حذف شده است. در یک تحلیل تاریخی و با در نظر داشت بستر تاریخی شکل‏گیری و نقل این روایات می‏توان گفت: این روایات ساخته‏ی امویان و عباسیان است و با انگیزه‏ی سرکوب‏کردن بنی‏حسن و جلوگیری از قیام‏های مکرر آنها جعل شده ‏اند.[1]



[1]. ر.ک. : محمدی، رمضان، زندگی و احوال امام حسن(ع) از تولد تا شهادت، ص72.

واقعیت این است که درباره همسران امام حسن مجتبی(ع) و شمار آنها روایات متعددی بدون ذکر نام و نشانی همسران آن حضرت، ذکر شده است؛ اما ارقام بیان شده در این روایات بسیار مبالغه‏آمیز است و با اخبار موجود در منابع معتبر درباره نام همسران آن حضرت تناسب و سازگاری ندارد. تعداد همسران آن حضرت در برخی منابع قدیم تا ده زن و در برخی منابع تا یازده زن آمده است.[1]



[1]. محمدی، رمضان، زندگی و احوال امام حسن(ع) از تولد تا شهادت، مجموعه مقالات همایش سبط النبی امام حسن مجتبی(ع)، قم: مجمع جهانی اهل بیت(ع)، چ1، 1393ه.ش.،  صص71-72.